میگویند کشور و جامعه را نه شاهان و حاکمان بل خردمندانی میسازند که فارغ از هیاهوی بازار و درگاه کار میکنند و نقشی بر سرنوشت مردم میزنند. دکتر آهنگ کوثر یکی از این دسته آدمها است. بی سروصدا بیش از دو هزار هکتار زمین خشک و بایر را تبدیل به آرامانشهری سبز و سرزنده کرد و مکتب نوین آبخوانداری را در برابر سدسازی تبلیغ کرد و مریدانی یافت. او متاسفانه همین یکیدو ماه پیش در سن هشتادوهشت سالگی درگذشت ولی آثار خیر و برکت زندگیاش برای همیشه ماندگار است. مستند «آرمانشهری در ریگزار» شکوه زندگی و تفکر این انسان بزرگ را به تصویر میکشد.
بپذیریم جامعه و تاریخ را نه سلاطین و نامآوران جنگ و سیاست، بل دلسوختگانی میسازند که از جنس زمینیان و فرهیختگانند. عبدالرحیم جعفری، بنیاگذار و مدیر «انتشارات امیرکبیر» بیش از هر وزیر و وکیل دولتی و غیردولتی به فرهنگ این سرزمین خدمت کرد. او بهحق بزرگترین ناشر مدرن ایران بود. خدمت کرد و در اوج شکفتگی که در راه جهانیشدن بود، انقلاب شد و تمام داشتهها و کارنامهاش مصادره شد. کسی نمیداند و نمیپذیرد چرا؟ مستند «در جستجوی صبح» داستان زندگی این چهره برجسته فرهنگ کشور است.
برنامه «مستند ببینیم و لذت ببریم»، به عنوان الگویِ بدیلی برای جشنوارههای رسمی، اجرا شد. سالم و بیحاشیه. ابتکاری کمسابقه یا حتی بیسابقه در سینمای مستند. این برنامه با این باور محقق شد که میتوان دور از هیاهوی «انتخاب» و «داوری» و طبعا «جایزه» مستندهایی را دید و لذت برد و کارگردان در همان نشستها واکنش مخاطب را ارزیابی کند. این یک تجربه تازه بود. بنابراین لازم است بررسی و ارزشگذاری شود. بهترین ارزیابی را مخاطبان انجام میدهند. باید ببینیم عزیزانی که در شش روز نمایش آثار در سالن بودند و تعدادی از فیلمها را دیدند، چه نظری درباره این برنامه دارند. از دل این نظرها و ارزیابیها میتوان برای دوره بعدی برنامهریزی کرد. با این امید که دوره بعدی موثرتر، دقیقتر و غنیتر اجرا شود.
موسیقی مازندران، یکی از زیباترین رنگهای تابلو بزرگ موسیقی ایران را نمایندگی میکند. در این میان، شخصیتهای خاصی هم هستند که نه تنها بخاطر این موسیقی، بلکه بخاطر خودشان و زندگی یگانهشان، تلالو خاصی به این موسیقی میدهند. مثل «احمد محسنپور» که از برجستهترین نوازندگان مازندران و ایران است و موسیقی سینه به سینه در مازندران را ثبت و ضبط کرده است راجع به تاریخچه آنها تحقیق کرده و از این طریق خدمت بزرگی به موسیقی مازندران کرده است. کمانچه را باید با ساز او شنید و لذت برد. جالب آن است که این نوازنده و پژوهشگر بزرگ نابینا است.
در مستند «نواجش» با این هنرمند و موسیقی مازندران آشنا میشویم. خواهیم دید چه هنرمندان بزرگی برای تلمذ پیش این نوازنده مازنی میرفتهاند.
زنده یاد محمد رضا مقدسیان به هر حال یکی از بزرگان سینمای مستند ایران بود و ویژگی اصلی کارهای او عموما این هست که سوژه ها انتخابی هستند.ایشان اصراری نداشتند که به هر حال مستند بسازند به همین خاطر آقای مقدسیان را بایستی با توجه خاصی دید.او به سراغ عاشیق های آذربایجان رفته و در این فیلم عاشیق اصلان طالبی موضوع پرتره اوست.میدانیم که رسمی عاشیقی فقط به عنوان بخشی از موسیقی اقوام مد نظر نیست.عاشیقی در حقیقت بخشی از هویت مردم آذربایجان است.عاشیق ها بیش از آنکه آواز خوان و خواننده حرفه ای باشند و در مراسم ها و در موقعیت های مختلف بخوانند بیشتر راوی فرهنگ مردم از این کنج به سرزمین های دیگر هستتند.این مستند از مجموعه آیینه و آواز هست که در سه بخش تهیه شده و به یادگار ماندگار مانده است.
یکی از اولین کارهای مهدی باقری مستند «اهمیت عارفبودن» است. با موضوع محوری عارف قزوینی که در جهان شعر و موسیقی ایران نامی ماندگار است. او بیستوشش سال پیش از صدور فرمان مشروطیت در قزوین به دنیا آمد. خط شکسته و نستعلیق را بسیار خوب مینوشت. مدتی به نوحهخوانی پرداخت و عمامه میبست؛ ولی پس از مرگ پدر عمامه را برداشت و ترک روضهخوانی کرد. وی نخستین تصنیفش را در ۱۸ سالگی ساخت. عارف از نخستین کسانی است که در ایران کنسرت برگزار کرد و به جنبه غیر مجلسیبودن و مردمیبودن آن تأکید ورزید. کنسرتهای او همیشه پر رونق و پرازدحام بود. عارف در سراسر زندگی خود همیشه صراحت داشت و این دست کم در تصنیفهای اجتماعی و سیاسی او به خوبی مشهود است.
