سرباز را نه در قامت یک جنگجو می‌بینیم و نه در قامت مدعی. او هم کسی است مثل همه ماها، ولی فعلا در خدمت سربازی است. همین سرباز را در مینیاتورها می‌بینیم. شگفت آن‌که در این نقاشی‌های بی‌عمق، دو طرف دعوا و جنگ یک شکل هستند. نمی‌توان دانست کدام دشمن است کدام خودی. پوشش و ابزار جنگی‌شان عین هم است. گویی جنگ‌ها نه خیری برای طرفین دارد نه تشخصی. 

کارگردان، انگار، به بیهودگی و بی دلیلی جنگ اشاره دارد. همین سرباز تاریخی را در اصفهان و ایرانِ اشغال‌شده توسط محمود افغان هم شاهدیم. اشغالی که به دلیل کم‌تدبیری یا بی‌عرضگی سلطان صفوی میسر شد. در آن مقطع هم این سرباز استعاری ما نقشی در برافروختن جنگ و نزاع ندارد. در نقوش سنگی کاخ تخت جمشید هم این سربازان، که همه با نگاه مستقیم به‌جلو بر سنگواره‌ها نقش بسته‌اند همانی هستندکه انتظار می‌رود. ساکت، انگار مسخ‌شده و البته گوش به فرمان. سرنوشت تمام سربازان دنیا.

آدمی را چه می‌شود؟

در جای جای فیلم، باقری به یاد آن سربازی است که از چراغ قرمز میدان تجریش رد شد و با انفجار پودر شد، بی‌آن‌که دلیلی بر مرگش باشد. او پس از پایان مرخصی داشت به سر خدمت برمی‌گشت. همین. فیلم ما را به این فکر و پرسش وامی‌دارد که آدمی را چه می‌شود که چنین خشن و مرگبار به کشتن همدیگر برمی‌خیزد. جهان بشری به‌کجا می‌رود؟ این جان‌های نازنین چرا باید پرپر شود. چه نقشی در نزاع داشته‌اند؟ به جز آن‌که زنده بودند و می‌خواستند زندگی کنند.

آدمی را چه می‌شود؟ مستند باقری، ساختار محکمی دارد و خوش‌ساخت هم هست. پیامش را ساده و بدون لکنت به مخاطب می‌رساند. در کل، فیلم موفق است.

دومین فیلم این روز ساخته صادق دهقانی بود با نام «کاشف به عمل آمد». فیلمی جذاب و پر از نکات تازه و مهم از تاریخ معاصر ایران. محور اصلی فیلم زندگی و فعالیت‌های کاشف‌السلطنه است که ما او را به عنوان پدر چای ایران می‌شناسیم. ولی فیلم به وجوه دیگری از شخصیت و زندگی این چهره می‌پردارد که قصه را دقیق‌تر و باورپذیرتر می‌کند. آن هم در ۶۰ دقیقه، با استناد به مدارک، عکس و منابع مختلف. از جمله آثار مکتوب خود کاشف‌السلطنه که انسان فرهیخته‌ای بود.

تاریخ پر پیچ و خم معاصر

پیش از هرچیز به یک نکته از ویژگی‌های تاریخ معاصر و گذشته نزدیک ایران اشاره کنیم. دوره‌ای که هنوز حکومت کاملا فردی و خودکامه است. به ویژه در عصر قجر. پادشاه مملکت هم قاضی است هم مجری. بدون هیچ نهاد و سازمان و ارگانی که حداقلِ مقدمات را فراهم آورد.

 مصداق این خودکامگی، که قطعا به تصمیمات متناقض و مغشوش در سطح ملی و فردی منجر می‌شود، همین کاشف‌السلطنه است. او که تحصیلکرده و با دانش است، به دلایل متفاوت مورد غضب ناصرالدین‌شاه است. هرچند این غضب هم تناوب دارد. گاه تحبیب هم درکار است. به همین خاطر او بار سفر می‌بندد و در پاریس رحل اقامت می‌گزیند. شهری که کعبه آمال او است و همیشه در حسرت است که «ایران را چه می‌شود که چون پاریس و روم و برلین نیست». ولی وقتی ناصرالدین‌شاه از حکومت حذف می‌شود، مظفرالدین‌شاه جایگزینش می‌شود که به‌قول کاشف‌السلطنه حال و توان کار و کلنجار ندارد. او به وطن برمی‌گردد و پس از افت و خیزهایی، از طرف شاه مامور می‌شود عازم هندوستان شده و علم کاشت و پرورش چای را بیاموزد و مبتکر کشت و فرآوری چای در ایران شود.