سلام

اغلب ماها، این انشا را نوشته‌ایم که «علم بهتر است یا ثروت». هرگز هم نه در معنا و گسترۀ مفهوم علم کنجکاو بوده‌ایم نه در عمق معنی ثروت! حالا کمی دربارۀ ثروت‌های شهر کنکاش کنیم. به زوایای گنگ و تاریک این واژه‌ها بپردازیم. هرگز، آیا از خودمان پرسیده‌ایم ثروت‌های شهری که در آن زندگی می‌کنیم، چیست؟ اصولا دانستن ثروت‌های شهر به چه کار آید؟ چه کمکی به ما و شهر می‌کند؟

در مورد مزایای آگاهی از ثروت‌های شهر لازم نیست زیاد صحبت کنیم، چون مثل این است که بپرسیم خانوادۀ ثروتمند و غنی خوب است یا خانوادۀ فقیر و درمانده. وقتی ثروت‌های شهر را نمی‌شناسیم به این معنا است که شهر ثروتمندمان را فقیر می‌شماریم! پس بگذریم از این جزییات. اما ثروت‌های شهر را حداقل به دو دسته باید تقسیم کرد: ثروت‌های مادی و کالبدی و ثروت‌های غیرمادی و ناملموس شهر. کمی دربارۀ ثروت‌های مادی شهر صحبت کنیم:

نخستین ثروت مادی شهر، مکان و موقعیت آن است: کنار آب و رود است؟ توپوگرافی مناسب دارد؟ دسترسی به شبکه مواصلاتی ملی و منطقه‌ای دارد؟ در کدام منطقۀ آب‌وهوایی قرار دارد؟ معتدل، گرم و خشک، سردسیر یا؟ از نظر بلایای طبیعی چطور؟ روی گسل است؟ به قلل آتشفشان نزدیک است یا دور؟ و . . . ؛ این‌ها تشکیل‌دهندۀ ثروت مادی شهر هستند. ثروت‌هایی فارغ و منتزع از تاثیر فعالیت انسانی. انسان‌ها ممکن است قدر این ثروت‌های ذاتی را بدانند و آن را شکوفا کنند و ممکن است آن‌ها را تلف کنند، یا بهره‌ای نبرند.

اما علاوه بر ثروت مادی ذاتی یا طبیعی، شهر می‌تواند ثروت‌های مادی انسان‌ساخت داشته‌باشد. مثلا شبکۀ وسیع و متنوع حمل‌ونقل، امکانات مناسب صعنتی و کشاورزی، و ده‌ها ثروت دیگر. حال، بیاییم دربارۀ تهران این ثروت‌ها را مرور کنیم. متوجه می‌شویم این شهر از ثروتمندترین شهرهای عالم از نظر طبیعی است. تهران از شمال به کوه و قلۀ ۲۲۰۰ متری وصل است، از جنوب به دشت ورامین و نیزارهای آن. از شرق به آبادی‌های نشسته بر دامنۀ البرز و از غرب به روستاهایی جذاب و خوش‌منظر. این شهر روددره‌هایی دارد که می‌توانند شالوده شهری آن را شکل دهند. از نقاط مختلف شهر با کریدورهای بصری فراوان می‌توان دماوند را دید. در این شهر، نهر و جویبار وجود دارد. آب‌وهوای تهران در دستۀ معتدل‌ها قرار دارد و ما هر چهار فصل را در شهر تجربه می‌کنیم. از نظرِ منظرطبیعی شهری هم تنوع جالبی در تهران هست. شمیران را مقایسه کنیم با طرشت. و طرشت را با مناظر طبیعی جنوب تهران. به طور خلاصه، تهران بصورت بالقوه، از ثروتمندترین شهرهای عالم از نظر مواهب مادی و ذاتی است. حال این پرسش مطرح‌است: آیا قدر این ثروت را دانسته‌ایم؟ بهره‌ای که از این مواهب ذاتی می‌بریم در شان انسان متمدن و توسعه‌نگر است؟ قبول داریم تهران زیباتر از تصور ما است؟

بهروز مرباغی
سرمقاله نشریه اردیبهشت اودلاجان شماره ۳۵۲