دوستانی در نزاع باهم
«حدودا، همین وضع در دهه‌ی ۱۳۲۰ هم پیش آمد. امیدهای هدایت به ایجاد جامعل‌ای بازتر و پرتحرک‌تر که بتوان احساس تعلق بیشتری به آن داشت، همه بر باد رفته‌بود- تا حدی نیز بر اثر اشتباهات عظیم حزب توده و گرایش روزافزون آن برای تبدیل‌شدن به یک حزب استالینیست- هدایت شارعان روشنفکر حزب توده را منزجر و با خود بیگانه کرده‌بود. کارش به بن‌بست نزدیک می‌شد و گواه آن «توپ مرواری» و «پیام کافکا» است که به‌رغم ارزش‌های معین و مشخص‌شان نشان می‌دهند برآمدن از پس کار خلاق نو برای او دشوار بوده‌است. از شغل خود ناراضی بود و از زندگی اجتماعی بدون هدفی که در بهترین حالت در معیت چند دوست و آشنایی می‌گذشت که مدام در حال نزاع با کدیگر بودند، دل خوشی نداشت. در این اوضاع، سفر به اروپا لااقل به صورت یک راه‌حل موقتی خود نمایند. انتخاب پاریس بدیهی بود. نه تنها به خاطر پاریس‌بودنش بلکه برای این که دوست هدایت شهیدنورایی انجا در سفارت ایران مقام مهمی داشت و او را به این سفر تشویق کرده‌بود. اما همه‌ی امیدها و انتظارات هدایت به محض رسیدن به پاریس تبدیل به یاس شد و او به فکر افتاد به ژنو (محل سکونت جمالزاده) یا به لندن، جایی که مسعود فرزاد هنوز شغلی در بخش فارسی بی‌بی‌سی داشت برود. لیکن قبل از آن‌که بتواند یکی از این دو گام را بردارد، مرخصی استعلاجی که از کارش در تهران گرفته‌بود، به سر رسید و او خود را کشت. در این هنگام مسن‌تر و کم انعطاف‌تر از زمان بازگشت از بمبئی در سال‌های ۱۳۱۰ بود (گرچه آن بار هم با رنج و بیم از سفر بازگشت). درعمل معلوم شد تحمل عوارض بلندمدت و کوتاه‌مدت ناشی از معضلات زندگی دیگر برایش مقدور نبود.»
صادق هدایت از افسانه تا واقعیت؛ همایون کاتوزیان؛ ترجمۀ فیروزه مهاجر؛ نشر مرکز؛ چاپ سوم: ۱۴۰۲؛ ؛ ص ۲۹۲
((می‌گویند «خودکشیِ صادق هدایت آخرین اثر او بود». و این اثر پر از پیچیدگی و ابهام است هنوز. هرچه بخوانیم باز کم است.)
