نهادهای عمومی و دولتی، یا نداشتند یا کم‌لطفی کردند و در اختیار نگذاشتند.» در ابتدا قرارشان بر ساختن فیلم بلندی دربارۀ فاطمی بود. «در راف‌کات اولیه، زمان فیلم چهارساعت و نیم است. می‌دانستیم معمولا مخاطب حوصله دیدن فیلم به این بلندی ندارد. در چند مرحله فیلم را کوتاه کردیم تا رسید به کپی حاضر که حدود هشتاددقیقه است». سال ۹۸ تولید شروع شد و در سال ۱۴۰۰ به اتمام رسید ولی روند مجوز و کپی نهایی فیلم حدود پنج‌سال طول کشید. سیاح در مورد حساسیت‌های غیرفنی اطراف فیلم هم صحبت کرد: «ما تا به آخر نفهمیدیم، از دید سلیقۀ حاکم، امروز، آیا فاطمی هنوز مورد قبول هست یا نه. چون در برخی ادارات و سازمان‌ها که امید همکاری‌شان را داشتیم نوعی گارد نسبت به او احساس می‌شد. به همین خاطر ما «از هر لقب و توصیفی برای فاطمی در عنوان فیلم اجتناب کردیم! نه «دکتر»نه «شهید». فقط «فاطمی» و نه عنوان دیگر.» مستندی تاریخی‌سیاسی با محورِ دکتر حسین فاطمی، سیاستمدار نهضت ملی ایران.

پرتره‌ای از تاریخِ گذشتۀ نزدیک!

حسین فاطمی از چهره‌های شاخص تاریخ معاصر ایران است. برخی از وجوه شخصیتی او و فعالیت‌هایی که داشته، او را در حد یک قهرمان ملی برای ایرانِ معاصر معرفی می‌کند. همو بود که رسانه را در چهرۀ کسانی چون محمد مسعود خلاصه می‌کرد، او بود که برای اول بار تشکیل جبهه ملی را پیشنهاد کرد و او بودکه دردوره وزارت خارجه‌اش دستور تعطیلی سفارت انگلیس را صادر کرد. البته‌که به اندازۀ هوادارانش مخالف هم داشت. هم از جانب دربار و سازمان حاکم و هم از میان مشرب‌های سیاسی و عرفی مخالف حکومت. بالاخره هم جانش را در این راه داد. از ترور جان سالم بدر برد، از ضرب و شتم روزِ کودتا قصر در رفت ولی نهایتا اعدام شد. مستند «فاطمی» برشی مهم از زندگی این چهره برجستۀ معاصر ایران است.

رسول پیروی معتقد است «فیلم بسیار خوبی است. مونتاژ، ادیت و گفتار بسیار خوبی دارد. سیاه‌بازی‌های لابلای سکانس‌ها هم از نقاط قوت اثر است. از همه مهم‌تر، بی‌طرفی فیلم است.» به باور پیروی «فیلم عموما با بزرگان و سیاستمداران سروکار دارد. ولی در دو مورد مردم و ادبیات آن‌ها را داریم: سیاه‌بازی‌ها و دیوارنویسی‌ها. این‌ دوجاست که مردم را می‌بینیم».

ابزار سیاسی!

ابراهیم عمرانی سیاه‌بازی و پرده‌خوانی را از ابزارهای هنری خاصی برمی‌شمارد که عموما کارکرد سیاسی هم داشته‌اند. «مثل پرده‌خوانی با موضوع قوام توسط انتظامی در دربار». عمرانی علاقمند است بداند آیا در بایگانی‌های متعدد کشور هیچ تکه‌ای سیاه‌بازی از آن دوران نبود که به عنوان شاهد در فیلم بیاید و کار سیاه‌باز امروز دنبالۀ آن تلقی شود؟ که پاسخ کارگردان به این پرسش منفی است. «در بایگانی‌هایی که در دسترس بودند دنبال تصاویری از این نوع سیاه‌بازی گشتیم ولی موفق نشدیم.» سیاح اضافه می‌کند متن شعرهای این سیاه‌بازی‌ها، تماما، مال همان دوره است و سیاه‌باز امروز، جواد انصافی، آن‌ها را اجرا کرده‌است. او این نکته را هم تاکید می‌کند که از نگاه دوستان و همکاران فیلم‌ساز، وجود سکانس‌های سیاه‌بازی در فیلم زاید بود و بهتر بود حذف شوند. «ولی چون فیلم را برای مخاطب عام ساختیم، دوست داشتیم او را تا به‌آخر بکشانیم. این قطعه‌ها، همین‌طور دیوارنویسی‌ها حسی در مخاطب ایجاد می‌کند و در میانۀ بحث‌های سیاسی‌و سنگین تمددی است برای فکرکردن به ادامه روایت. به همین خاطر ترجیح دادیم در فیلم باشند. هر چند از نظر فیلم‌شناسان ضروری شمرده نشد».