وظیفۀ اصلی مستند

فرهاد ورهرام معتقد است «همین که مخاطب به این نتیجه رسیده که اگر بار دیگر گذرش به آن مناطق بیفتد با نگاهی تازه به سپیدرود، رشت و اطراف خواهد داشت، مستند به هدف رسیده‌است». ورهرام دوست دارد تاکید کند: «فیلم مستند ربط زیادی به هنر ندارد. مگر هر نجاری دکوراتور است؟ مگر هر نقاشی هنرمند است؟ به عنوان مثال، مستند مشهور و جاودانۀ «علف» هرگز مدعی هنر نبوده. رسما اعلام می‌کند هدفش ارتقای دانش جغرافیایی منطقه است و نحوۀ زیست مردمان در آن جغرافیا.» ورهرام درباره مستند «از تیغ کوه تا لب دریاچۀ آبسکون» می‌گوید: «هیچ علاقه‌ای نداشته رودخانه را نشان دهد. رودخانه را بهانه کرده نوستالژی گذشته را مطرح کند. کاری ندارد رود از کجا شروع و در کجا تمام می‌شود. رودی که از کردستان منشا می‌گیرد و بعد از رودخانۀ شاهرود به سپیدرود تبدیل می‌شود و الی آخر. مجلسی می‌خواهد بگوید رودخانه است که موجد فرهنگ است. از دید کارگردان، هنر همان پل است با آن معماری و کاربری ویژه‌اش. هنر آن است نه مستند.» ورهرام در مورد گفتار فیلم هم اشاره می‌کند که: «به شدت تحت تاثیر گفتار مستند تپه‌های مارلیک ابراهیم گلستان است و کوشیده تا آخر به آن وفادار بماند». ورهرام مستندهای معدودی را در زمرۀ آثار هنری قلمداد می‌کند: «از فیلم مستند انتظار هنری نباید داشت. مگر آثار مشخصی چون «باد صبا» و «بادکنک قرمز». بقیه وظیفۀ و هدف اطلاع‌رسانی دارند. این فیلم هم در مدتی محدود و کم توانسته نوستالژی گذشته را خوب مطرح کند. برخی اشکالات ریز هم ممکن است داشته‌باشد ولی نهایتا در بیان چیزی که می‌خواسته، موفق است».احتمالا، بحث‌های مربوط به اسطوره‌ها و نمادها، مثل آناهیتا و غیره، موجب اشکالات مورد نظر است.

رنگ و بافت و جریان!

مهشید دولت معتقد است: «موسیقی اول فیلم و تصاویر زیبا و سرزندگی رود خیلی خوب بود. موضوع بعدی، رنگ‌های مختلف رود است. در موقعیت‌های مختلف، رنگ رود متفاوت است. به نظر می‌آید بافت بستر رود و جنس خاک هر منطقه موجب این تنوع رنگ در سطح رود شده.» این مخاطب علاقمند است اعلام کند «وجهِ مردم‌نگاری در فیلم خیلی کم بود. حیف».مصطفی زمانی می‌گوید: «فیلم بناگاه تمام شد. تازه داشتیم گرم می‌شدیم با موضوع. با این‌حال اشاره فیلم به نام کاسپین بسیار لازم و خوب بود. اگر به چند نقطۀ خاص رود قزل‌اوزن هم در پهنۀ زنجان اشاره می‌کرد جذابیت بیشتری پیدا می‌شد. ضمن آن‌که مطرح‌شدن پل‌های جان‌پناه بسیار زیبا و جذاب بود».مرجان یشایایی بر این نظر است نباید از یک مستند کم‌تر از یک ساعت، انتظار داشت تمام وجوه یک موضوع مهم را طرح و نمایش دهد. در مورد این فیلم هم چنین فرضی حاکم است.