سلام

در معماری و شهرسازی، رنگ موضوع بسیار مهمی است. موضوعی که به اندازۀ تعداد تک‌تک آدم‌های روی کرۀ زمین نظر و استدلال پشتش هست. مثال بزنیم: هستند کسانی که رنگ ذاتی مصالح را زیباترین رنگ برای آن سطح و شیء می‌دانند. مثلا در معماری خشتی یزد، رنگ کاهگل را مناسب‌ترین رنگ برای پوشش دیوارها و ساختمان‌ها می‌دانند. در شهمیرزاد و سنگسر هم رنگ سیمگل را بهترین رنگ می‌دانند. یعنی رنگ‌هایی که متناسب با داشته‌های محیط هستند. حتی اگر «خاص» باشد مثل رنگ خاک اطراف ابیانه که قرمز یا زرد است. در آن‌جا این را مناسب می‌دانند. در مجموع، بخش بزرگی از مردم، از جمله معماران و کارشناسان، رنگ طبیعی مصالح را بهترین گزینه برای نماهای شهری و معماری می‌دانند.

در طرف دیگر، عده‌ای از معماران و هنرمندان معتقد هستند تنوع رنگ در شهر موجب شادابی محیط می‌شود. استدلال عمومی این عده اشاره به طبیعت است که سرشار از رنگ و نور است. اینان بر این باور هستند برای شادابی اجتماعی یک جامعه لازم است از رنگ‌های شاد و ملایم در نماها استفاده شود. شاید بیشترین نمونۀ تحقق‌یافتۀ این پیشنهاد را در نماهای شهری کشورهای اروپای مرکزی و شرقی مشاهده کرد. در برخی مناطق روستای و کوهستانی کشور خود ما هم نمونه‌های اندک رنگ در دیوارها را داریم. اغلب آبی شالی یا رنگ‌های مشابه با فاصله‌های سفید و شیری.

 

در همه حال، موضوع رنگ در شهر و معماری موضوع مهمی است. اما یک نکته مهم‌تر هم وجود دارد. رنگ را روی هر سطح و مصالحی نمی‌توان زد. وقتی از مصالحی چون سنگ یا آجر در نما استفاده می‌شود، پاشیدن رنگ روی آن‌ها مطلقا پیشنهاد نمی‌شود. ارزش و تفاخر این نوع مصالح چنان بالا است که اجازه نمی‌دهد هیچ رنگی روی آن‌ها زده‌شود. این همان نکتۀ ظریفی است‌که برخی کشورهای اروپایی‌را تشویق به استفاده از رنگ در نما می‌کند. در ایران، به لطف طبیعت، ما تنوعی از سنگ با رنگ‌های مختلف داریم. در اروپا چنین نیست. بیشتر سنگ‌های مورد استفاده در نماهای اروپا وارداتی است از جمله از ایران. و البته که گران است. در آن کشورها نمای سیمانی رایجترین نوع نما است. به همین خاطر استفاده از رنگ توجیه دارد. باز به همین دلیل است که در این کشورها استفاده از ورق‌های کامپوزیت قابل توجیه است. این ورق‌ها بدیل مصنوعی سنگ به شمار می‌روند. در ایران به دلیل مزیت اقتصادی سنگ، استفاده از این فراورده‌ها چندان توجیهی ندارد. با این‌حال، این پرسش اساسی هنوز پابرجا است. نقشی که رنگ در شادابی محیط دارد، با چه مصالح یا ترفند دیگری قابل حصول است؟ اصولا، آیا نقش روانشناسانۀ رنگ در بدنه‌های شهری مورد توجه و مداقه قرار گرفته؟ با وجود سنگ و آجر طبیعی، آیا به سمت نماهای رنگی هم باید رفت؟

بهروز مرباغی
سرمقاله نشریه اردیبهشت اودلاجان شماره ۳۵۱