سلام
یکی از ویژگیهای مهم شهرهای معاصر جهان، پهنههای فرهنگی آنها است. پهنههایی که اهالی فکر و اندیشه اوقات فراغت خود را در آنجاها سپری میکنند و ارتباطات فرهنگی و مدنی گسترده ولی بیسروصدا را شکل میدهند. در تهران، چنین راستههایی، نه البته پهنههایی، کموبیش سابقه دارد ولی نه در مقیاس شایسته یک شهر اصلی کشور. به عنوان نمونه، در دورهای خیابان ناصرخسرو محل تردد و تعامل روشنفکران بود. و وقتی تب و التهاب سیاسی کشور در مجلس شورای ملی متبلور شد، خیابان شاهآباد (جمهوری) از میدان بهارستان تا مخبرالدوله پاتوق روشنفکران و سیاسیون شد. بعدها این راسته به شاهرضا (انقلاب) از میدان انقلاب تا چهارراه ولیعصر منتقل شد. اما در همه این سه دوره، شاهد یک پهنه واقعی و جامع فرهنگی نبودیم. بیشتر راسته صنفی را شاهد بودیم تا پهنه فرهنگی.
اما پهنه فرهنگی چه تعریفی دارد؟ مقیاس و حدود آن چیست؟
پهنه فرهنگی شهر پهنهایاست متراکم، بههمپوسته، در موقعیتی خوانا و سهلالوصول از نقاط مختلف شهر برای همه اقشار و طبقات اجتماعی شهر و کشور. در تعریف کاربری فرهنگیِ شهر فعالیتهایی اتفاق میافتد که به ارتقای شناخت فرهنگی و سلیقه زیباییشناسی مخاطب کمک میکنند و فضاهایی برای تفرج و تفریح فرهنگی در اوقات فراغت مردم دارد. بدین ترتیب، انواع فعالیتها شامل گالری، دفترکار فرهنگی، موزههای مقیاس شهر ومحله، کارگاه هنرهای ملی و بومی، آتلیه هنرهای تزیینی و تجسمی، سینماتک، سالن نمایش تئاتر و کنسرت، باشگاه فرهنگی، بوفه و کافه و امثال اینها میتواند در این پهنه شکل بگیرد.
موقعیت مکانی این پهنه از یک وجه دیگر هم مهم است. اگر این پهنه سبقه تاریخی داشتهباشد بسیار خوب و مهم خواهدبود. و اگر در همین پهنه هنوز هم آثاری از سکونت تاریخی باقی ماندهباشد به رونق بیشتر پهنه کمک زیادی میکند. در بسیاری از شهرهای دنیا این پهنهها در مراکز شهرها که در عرف اروپا و آمریکا «داونتان» گفته میشود شکل میگیرند ولی این عنوان بار لازم برای فرهنگیشدن آن ندارد. در تهران، با کمی اغماض، شاید بشود بازار تهرانرا معادل همان داونتاون دانست ولی این فضا وافی به مقصود نیست و بازار را، بهویژه در جهان معاصر، نمیتوان پهنه فرهنگی نامید. هرچند در سده قبل که کلیه فعالیتها و رویدادهای سیاسی و اجتماعی در بازار بود، بازار بهنوعی پهنه فرهنگی بهشمار میآمد، ولی امروز که دامنه فعالیت فرهنگی شامل وجوه و شقوق بسیار متفاوتی است اصلا بازارنمیتواند چنین افتخاری برای خود برشمارد. از وقتیکه لالهزار رونق گرفت، راسته تجاری و سیاسی بازار تبدیل به راسته فرهنگی تفریحی لالهزار شد که آنهم امروز وجهی از اعراب ندارد. بهطور خلاصه و به عنوان جمعبندی میتوان گفت تهران، متاسفانه پهنه فرهنگی قابل اتکا و استناد ندارد.