سلام

در چند دهه گذشته، بحث شب‌مرگی برخی محله‌ها و روزمرگی برخی محله‌های دیگر، درمیان مدیران شهری از یک‌سو وکارشناسان از سوی دیگر داغ بود و هست. هریک از ذی‌نفعان و ذی‌نفوذان طرح و نظر خاص خود را ارائه کرده‌اند. بسیاری نیز راه‌حل‌هایی داده‌اند که معلوم نیست در راستای خواست و منافع چه گروه و قشری است. برای این‌که بحث به انتزاعات و کلی‌گویی نکشد، مثال روشن بافت مرکزی تهران را بررسی می‌کنیم. عموما بر این باور هستند که این بافت، بخصوص محله بازار دچار شب‌مرگی مشهود و تند است. برای رفع این مشکل، معمولا، پیشنهاد می‌شود کافه‌ها و رستوران‌هایی در این بخش از شهر دایر شوند تا شب‌ها محل اجتماع و تردد مردم شود و محله زنده شود. در ارائه این راه‌حل‌ها، معمولا گفته نمی‌شود این واحدها را کی باید هزینه کند و راه بیندازد و حاصل کار چه خواهدشد. اصولا به کار بردن واژه «باید» در این موارد نشان از عدم آگاهی به رموز شهرسازی و معماری است. چه کسی حق دارد به کسی بگوید برو در خیابان پامنار رستوران دایر کن تا شب‌ها مردم بیاید آن‌جا و محله شب‌مرگی نداشته‌باشد! اصولا چرا برخی از مدیران و کارشناسان فکر می‌کنند به خواست آن‌ها کاربری‌ها تغییر می‌کند؟ اما، بالاخره، این حرف و گزاره هم درست است که شب‌مرگی برخی محله‌ها یک معضل شهری و اجتماعی است‌و باید به شکلی و طریقی  برایش چاره‌ای اندیشید. راه حل باید از دل روابط اجتماعی درآید و اجرا شود.

باز برویم به سراغ مثال‌ها. خیابان پامنار در سال‌های پنجاه خورشیدی سده گذشته، یک «محله» بود با کاربری‌های عموما محله‌ای. برای رفع نیازهای روزمره ساکنان. الان این خیابان کارکرد «شهری» پیدا کرده و طراوت یک محله مسکونی تاریخی را ندارد. اما با احیای چند خانه تاریخی در چندسال گذشته و رفت‌وآمد مردم تهران و ایران به منطقه برای بازدید از این آثار و مفاخر، کم‌کم حرفه‌ها و صنوف خدماتی گردشگری در پامنار و اطراف سبز شده‌اند. در دو سه سال گذشته بیش از هشت نُه کافه در این محدوده دایر شده‌است. علاوه بر چند رستوران موجود. شکل و شمایل این کافه‌ها کاملا متفاوت از شکل‌وشمایل واحدهای پذیرایی پیشین است. نشان از آن دارد فضای اقتصادی محله تغییر فرهنگی و اجتماعی محله را بو کشیده و دارد به آن جواب می‌دهد. می‌توان تصور کرد در آینده نه‌چندان دور، این بخش از شهر کم‌کم راه درست خودرا پیدا خواهد کرد و تبدیل به یکی از مناطق درجه اول شهر خواهدشد. این خواسته به احتمال قوی در سایه توجه به مرمت و احیای آثار تاریخی محله و بازگشت دوباره شان اصیل‌و فاخر محله اتفاق خواهدافتاد. این روند می‌تواند موفق باشد چون سبقه و جوهر تفاخر در محله وجود دارد. نشانه‌های تغییر مبارک فضای محله عیان است. این فضا، اگر اتفاق عجیب و شگفت‌آوری نیفتد، نوید روزهای خوب را در دل دارد.

بهروز مرباغی
سرمقاله نشریه اردیبهشت اودلاجان شماره ۳۰۵