ماسوله، روستای زیبای پلکانی، در روزگاری نهچندان دور، شهر بود و شهرداری داشت.نامش هم برازنده بود: ماسوله یعنی سرزمین ماه کوچک. این درونمایه فیلم مستندی است در قالب مجموعه مستندهای «خاطرات روستا» به کارگردانی بابک بهداد و تهیهکنندگی فرهاد ورهرام. بهداد میگوید: «سال ۱۳۹۷ وقتی موضوع ساخت این مجموعه طرح شد، من ماسوله را پیشنهاد کردم چون اهل گیلان هستم و آشنایی نسبی خوبی از ماسوله داشتم. سلسله مطالعات مکتوب قابل تاملی هم وجود داشت. ولی اساس کار را یک مونوگرافی قرار دادیمکه در سالهای پنجاه تهیه شدهبود. بهعنوان پایهای برای مقایسه با وضع موجود». در این فیلم، با تعدادی از اهالی صاحبنظر ماسوله گفتگو شده و گاه با آنها همقدمی شده و فضاها و آدمها معرفی شدهاند.
در ایرانی شهرهایی داریم که سرنوشتشان با تغییر یک محور و جاده تغییر کرده. مثل بسطام و ماسوله. وقتی در دوره فتحعلیشاه مسیر تهران- مشهد که از بسطام رد میشد، اندکی تغییر کرد و از روستای شاهرود گذشت، دوران افول بسطام و رونق شاهرود شروع شد. اما در ماسوله وضع حادتر است. ماسوله در دورهای نسبتا بلند شهری آباد و پررونق بود و حلقه وصل خلخال و اردبیل به استان گیلان بود. کارگاههای آهنگری و کورههای ریختهگری آن معروف بودند. وقتی مسیر عوض شد، ماسوله کمکم افول کرد و نامش از شهر به روستا تبدیل شد.
امروز، صرفا بخاطر معماری پلکانی روستا، مردمانی برای دیدار و تماشایی چندساعته به این روستای زیبا سر میزنند و احیانا خُردک جنسی میخرند و زبالههاشان را در آن جا میگذارند و برمیگردند. حتی اقامت تکشبی هم چندان رواج ندارد. در سال ۱۳۵۴، به دلیل ویژگیهای معماری و کالبدی در فهرست ملی میراث فرهنگی به ثبت رسید ولی ثبت جهانی آن، علیرغم یکیدو بار تلاش به جایی نرسیدهاست.
ماسوله سرزمین ماهِ کوچک است.
