علاوه بر این‌ها در سطحی از تکامل و تطور اجتماعی باشد که بشود گفت «باسواد» است. یعنی قادر است بدون اتکا به دیگران اطلاعات محیطی و داده‌های اجتماعی جذب و درک کند. باسوادی لزوما به معنای تحصیلات رسمی نیست، هرچند این هم می‌تواند بستری برای سواد عمومی باشد. در عرف ادبیات شهر و معماری اصطلاحی هست در برابر سواد و دانش: دانایی. می‌گویند آن‌چه که سبب شد جامعه ایرانی در چنین اقلیم خسیس از نظر آب تاکنون دوام آورد و جایگاهی برای خود پیدا کند، دانایی بود نه دانش. تعبیر امروزی این دانایی، سواد اجتماعی است. محله‌ای می‌تواند به خودگردانی برسد که اهالی آن دارای سواد اجتماعی باشند و امر عمومی‌را نازل‌تر از امر شخصی تلقی نکنند. اما آیا این سواد اجتماعی اکتسابی است یا آموختنی؟ شاید هردو و شاید هم هیچ‌کدام.

سواد اجتماعی در طول زمان و در بستر زندگی واقعی مردم شکل می‌گیرد. تکیه به توانایی‌های فردی دارد ولی قابل خرید و تقلید نیست. اصولا، فردی نیست، اجتماعی است. شاید بد نباشد این نکته را یادآور شویم که در روزگاران گذشته ساختار محله بر اساس دو اصل بود: «مشارکت و هم‌دلی» و «حکم‌رانی ریش‌سفیدان». امروز باید ترجمان مدرن این دو اصل را پیدا کنیم. پیدا کردن جایگزین برای ریشی که سفید باشد مهم‌تر و سخت‌تر است. باید دید کدام راه و روش می‌تواندموجب انسجامی ‌‌شودکه ریش‌سفیدی و کدخدامنشی در روزگاران گذشته باعثش بودند. آیا می‌توان به شبکه‌های اجتماعی در میان اهالی دل بست؟ حرف بسیار است و پرسش فراوان.

بهروز مرباغی
سرمقاله نشریه اردیبهشت اودلاجان شماره ۳۲۰